Tỷ lệ vàng có thật sự cần? Cách chia khung hình không đều để bắt đầu bố cục

Tờ giấy trắng trước mặt là nỗi sợ quen thuộc của mọi người vẽ, kể cả người vẽ lâu năm. Chúng tôi cũng từng ngồi rất lâu trước một khung trống mà không biết đặt nét nào trước. Bài này kể về một cách bắt đầu mà chúng tôi dùng nhiều năm: chia khung hình không đều, xuất phát từ tỷ lệ vàng và họ hàng của nó.

Tỷ lệ vàng là gì?

Tỷ lệ vàng đến từ phép chia một đoạn thẳng thành hai phần sao cho cả đoạn so với phần dài bằng phần dài so với phần ngắn. Tỷ lệ ấy xấp xỉ 1 : 1,618. Người xưa gọi nó là tỷ lệ thần thánh. Ngày nay các nhà khoa học nhận ra những quan hệ gần với nó trong vỏ ốc xoắn, cách lá mọc quanh thân, hạt hướng dương.

Dựng một hình chữ nhật vàng rất dễ:

• Vẽ một hình vuông.
• Lấy trung điểm một cạnh, nối tới góc đối diện.
• Dùng đoạn ấy làm bán kính, quay xuống cắt đường đáy kéo dài.
• Đóng lại thành hình chữ nhật. Hình vuông cộng phần mới sinh ra chính là hình chữ nhật vàng.

Hay ở chỗ: cắt hình vuông ra khỏi hình chữ nhật vàng, phần còn lại lại là một hình chữ nhật vàng nhỏ hơn. Cứ thế lặp lại vô tận, sinh ra chuỗi hình vuông và hình chữ nhật lồng nhau.

Họ hàng của hình chữ nhật vàng

Ngoài hình chữ nhật vàng, còn một họ hình chữ nhật dựng bằng đường chéo mà chúng tôi gọi là hình chữ nhật hình thức 2, 3, 4, 5:

• Từ hình vuông, lấy đường chéo quay xuống đường đáy, ta được hình chữ nhật hình thức 2. Nó chia đôi được thành hai hình cùng tỷ lệ.
• Lấy đường chéo của hình thức 2 quay xuống, ta được hình thức 3, chia ba được thành ba hình cùng tỷ lệ. Hình này liên quan tới lục giác, thứ ta gặp trong tổ ong và bông tuyết.
• Cứ tiếp tục như vậy sẽ có hình thức 4, hình thức 5.

Mỗi hình chữ nhật này có thể chia nhỏ tiếp theo chiều ngang lẫn chiều dọc mà vẫn giữ tỷ lệ của mình. Đó là bộ khung giàu gợi ý cho bố cục.

Vì sao nên chia không đều?

Chia khung hình ở đúng một nửa, một phần tư, cho ra những con số tròn, những khoảng bằng nhau, và một cảm giác đứng yên. Chia theo những tỷ lệ không tròn như tỷ lệ vàng thì phép chia không bao giờ dừng hẳn. Những gì thuộc về vô hạn mang dáng dấp sinh trưởng tự nhiên, và vì thế có sức hút thị giác.

Học nó đi. Nó sẽ giúp bạn chia không gian một cách không đồng đều mà vẫn có trật tự.

Cách chia khung hình không đều, từng bước

• Kẻ một đường dọc nhẹ ở vị trí bất kỳ, tránh chính giữa, tránh một phần tư.
• Vẽ đường chéo của khung lớn từ góc này sang góc đối diện.
• Tại giao điểm của đường chéo với đường dọc, kẻ một đường ngang.
• Trong mỗi hình chữ nhật mới sinh ra, vẽ thêm một đường chéo, chỉ từ một góc sang góc đối diện. Tránh vẽ hai đường chéo cắt nhau hình chữ X, vì như thế sẽ chia đều trở lại.
• Tại các giao điểm mới, tiếp tục kẻ đường ngang hoặc dọc.

Theo cách này, bạn không bao giờ chia cùng một hình hai lần theo cùng một cách. Không có hai khoảng trống nào bằng hệt nhau. Khung hình trở thành một mạng lưới gợi ý vị trí cho hình, khoảng cách và đường viền.

Đường chia gợi ra chủ đề

Điều thú vị nhất là phương pháp này rất sáng tạo. Nếu bạn đã có chủ đề trong đầu, nó sẽ lớn lên qua một hai lần thử. Nếu chưa có, chẳng mấy chốc các đường chia sẽ gợi cho bạn điều gì đó: một mái nhà, một bóng người tựa cửa, một cánh buồm. Bạn bắt đầu sáng tác ngay từ đường nét đầu tay.

Khi xóa các đường chia đi, bạn sẽ ngạc nhiên vì bố cục vẫn "ăn khớp" với nhau. Chúng tôi khuyên bạn đừng bỏ qua cách này mà chưa thử. Nhớ vẽ đường chia thật nhẹ để dễ tẩy.

Vậy tỷ lệ vàng có bắt buộc không?

Không. Tỷ lệ vàng là một công cụ, không phải luật. Nhiều tác phẩm hay không dựa trên nó, và các nghệ sĩ cũng phóng to, thu nhỏ có chủ đích để nhấn ý. Giá trị lớn nhất của nó là rèn con mắt nhạy với tỷ lệ và cho bạn một điểm khởi đầu khi tờ giấy còn trống. Dần dần, con mắt bố cục sẽ tự hình thành, và bạn chia khung hình bằng cảm giác đã được huấn luyện.

Học bố cục tạo hình ở R'art

Hình chữ nhật vàng, hình chữ nhật hình thức và phép chia không đều là phần mở đầu của bố cục tạo hình trong chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác (từ 15 tuổi), trước bố cục đường nét, sắc độ và màu. Học viên dựng khung trên chính bài của mình từ vật thật, sa bàn, rồi phát triển thành bản phác hoàn chỉnh.

Nếu bạn đang chuẩn bị cho ngành thiết kế, kiến trúc, mỹ thuật, hãy gửi R'art vài bài gần đây để giáo viên gợi ý chặng bắt đầu. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Hội họa không chỉ bắt đầu từ đường nét.