Điểm nhấn trong tranh nằm ở đâu? Cách dẫn mắt người xem

Một bức tranh mà thứ gì cũng quan trọng như nhau thì thật ra chẳng có gì quan trọng. Người xem đứng trước nó như đứng giữa ngã tư không có biển chỉ đường: nhìn chỗ này một chút, chỗ kia một chút, rồi bỏ đi mà không nhớ gì.

Người vẽ giỏi giống một đạo diễn. Họ quyết định khán giả nhìn vào đâu trước, đi tiếp đường nào, và dừng lại ở đâu lâu nhất. Bài này nói về hai công cụ của người đạo diễn ấy: điểm nhấn và đường dẫn thị giác.

Điểm nhấn là gì?

Điểm nhấn, hay sự thống trị, là vùng được người vẽ cho tầm quan trọng lớn nhất trong bức tranh. Quanh nó có những vùng phụ, nhấn ít hơn, rồi tới những vùng nền, lặng lẽ. Nhờ thứ bậc ấy, bức tranh có trật tự và người xem hiểu câu chuyện.

Hãy nghĩ tới một cái cây: một thân chính, nhiều cành, vô số lá. Mọi phần nối về thân. Trong bố cục, đó là nguyên tắc phụ thuộc: các phần gắn với một yếu tố chủ đạo quyết định tính cách của toàn bộ.

Bảy cách tạo điểm nhấn

• Tương phản sắc độ: nơi sáng và tối gặp nhau gắt nhất là nơi mắt dừng lại trước tiên.
• Hòa sắc nổi bật: một mảng màu rực giữa những màu trầm, một chút ấm giữa vùng lạnh.
• Khác biệt về hình: một hình tròn giữa những hình vuông, một đường xiên giữa những đường đứng.
• Kích thước và vị trí: lớn hơn, gần tâm hơn, hoặc đặt ở giao điểm của các đường chia khung hình.
• Độ sắc nét: vùng nhấn có cạnh rõ, chi tiết; vùng phụ cạnh mềm, chi tiết lược bớt.
• Cô lập: để chủ thể đứng riêng giữa một khoảng trống.
• Hành động, cảm xúc, kịch tính: một ánh mắt, một cử chỉ, một khoảnh khắc đang xảy ra luôn hút người xem.

Thường chỉ cần hai, ba cách cùng lúc. Dùng hết một lần, điểm nhấn sẽ hét lên thay vì nói.

Đường dẫn thị giác: đưa mắt đi đúng đường

Chữ viết được đọc từ trái sang phải, nhưng hình ảnh có thể được đọc theo bất kỳ hướng nào. Vì thế người vẽ cần tạo ra những con đường cho mắt. Cách một tác phẩm điều khiển các con đường ấy gọi là chuyển động.

• Đường nét thật: con đường, dòng sông, mép bàn, cánh tay dẫn về chủ thể.
• Đường ngụ ý: ánh nhìn của nhân vật, ngón tay chỉ, hướng di chuyển của một đàn chim.
• Lặp lại có nhịp: các hình giống nhau xếp thành hàng, nhỏ dần về phía điểm nhấn.
• Đường hội tụ của phối cảnh: các đường song song gặp nhau ở điểm tụ, kéo mắt về đó.
• Bậc thang sắc độ: từ vùng tối sang bán sắc sang vùng sáng, mắt trượt theo.

Một đường dẫn tốt không đẩy mắt ra khỏi khung tranh. Nếu một con đường chạy thẳng ra mép giấy, hãy bẻ nó lại, hoặc đặt một hình nhỏ ở đó như một trạm dừng đưa mắt quay về.

Nhịp nhìn: không phải chỉ một điểm

Bức tranh hay thường có một điểm nhấn chính và vài điểm nghỉ phụ. Mắt đi từ chính sang phụ rồi quay về chính, như một giai điệu có điệp khúc. Chúng tôi hay ví bố cục như tổ chức thời gian nhìn: người xem cần biết dừng lâu ở đâu, đi lướt ở đâu.

Lỗi hay gặp

• Đặt chủ thể đúng chính giữa mà không có lý do, khiến bức tranh đứng yên.
• Hai vùng tương phản mạnh ngang nhau tranh giành sự chú ý.
• Chi tiết đều khắp, vùng nền cũng sắc nét như chủ thể.
• Đường dẫn chạy ra ngoài khung, kéo mắt người xem đi mất.

Bài tập: một bức, ba điểm nhấn

• Quan sát một góc bàn có ba bốn đồ vật thật.
• Vẽ ba bản phác nhỏ, mỗi bản chọn một đồ vật khác làm điểm nhấn.
• Với mỗi bản, chỉ dùng tương phản sắc độ và độ sắc nét để nhấn.
• Đưa cho người khác xem và hỏi: "Bạn nhìn vào đâu trước?". Câu trả lời có khớp ý bạn không?

Bạn sẽ thấy cùng một khung cảnh có thể kể ba câu chuyện khác nhau, chỉ bằng việc chọn điều gì là quan trọng.

Học điểm nhấn và chuyển động ở R'art

Điểm nhấn và chuyển động là phần nối tiếp hài hòa, cân bằng, tỷ lệ trong chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác (từ 15 tuổi), và là kỹ năng then chốt cho tranh kể chuyện, minh họa, thiết kế. Học viên thực hành từ vật thật và sa bàn, rồi phân tích đường đi của mắt trên chính bài mình.

Muốn hệ thống lại nền tảng thị giác cho ngành thiết kế, kiến trúc, mỹ thuật? Hãy gửi R'art vài bài gần đây. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Hội họa không chỉ bắt đầu từ đường nét.