Vì sao tranh nhìn rời rạc hoặc nhàm? Hài hòa và đa dạng trong bố cục

Có hai kiểu bức tranh làm người vẽ bối rối nhất. Kiểu thứ nhất, mọi thứ đều có mặt nhưng nhìn như mỗi thứ một nơi, rời rạc, không chịu nói chuyện với nhau. Kiểu thứ hai, mọi thứ ngay ngắn, sạch sẽ, nhưng nhìn một giây là muốn quay đi.

Hai căn bệnh ấy có chung một gốc: bức tranh lệch về một trong hai cực hài hòa và đa dạng. Đây là cặp nguyên tắc tổ chức nền móng nhất của nghệ thuật thị giác, và cũng là cặp khó cân nhất.

Hài hòa là gì?

Hài hòa là mối quan hệ dễ chịu giữa các phần của một bố cục. Các phần có điểm chung, nên mắt người xem cảm thấy chúng thuộc về nhau. Chúng tôi hay gọi hài hòa bằng một chữ của âm nhạc: âm giai. Các nốt trong một âm giai khác nhau, nhưng cùng một họ.

Người vẽ tạo hài hòa bằng nhiều cách:

• Lặp lại: một hình, một màu, một hướng nét xuất hiện nhiều lần. Lặp lại không cần giống hệt, chỉ cần gần giống.
• Nhịp điệu: lặp lại kèm những khoảng nghỉ có chủ đích, như nhịp thở, nhịp bước chân.
• Hoa văn, họa tiết: lặp lại có hệ thống trên một mặt rộng.
• Liên kết thị giác: các hình chung một cạnh, xếp chồng lên nhau, trong suốt để thấy nhau, xuyên vào nhau, hoặc nối nhau bằng một đường kéo dài mà mắt tự hoàn tất.

Hài hòa quá mức thì sao?

Một bản nhạc chỉ ngân một nốt thật dài sẽ ru người nghe vào giấc ngủ. Bức tranh cũng vậy. Khi mọi hình cùng cỡ, mọi màu cùng độ đậm, mọi khoảng cách đều nhau, bức tranh rơi vào trạng thái mà chúng tôi gọi là thiếu sức sống. Đường ray, hàng rào, dãy nhà giống hệt nhau đều là lặp lại, nhưng tự chúng không tạo ra cái đẹp.

Đa dạng là gì?

Đa dạng là sự khác biệt được đưa vào để giữ sự chú ý: khác kích thước, khác hình dạng, khác màu, khác sắc độ, khác vị trí, khác kết cấu. Ở mức mạnh nhất, đa dạng trở thành tương phản.

Trong âm nhạc, nhà soạn nhạc đôi khi cố ý đưa vào một hợp âm nghịch, tạo căng thẳng, rồi giải quyết nó ở nhịp sau. Hội họa cũng làm thế. Một mảng đỏ nhỏ giữa cánh đồng xanh, một đường xiên giữa những đường đứng, một khuôn mặt sáng giữa khoảng tối.

Đa dạng quá mức thì sao?

Đó là bức tranh rời rạc. Mỗi phần đều thú vị, nhưng không phần nào nhường phần nào, và mắt người xem không biết bám vào đâu. Giống như một bữa tiệc mà ai cũng nói to cùng lúc.

Cân giữa hai cực

Nghệ thuật là cân giữa hài hòa và đa dạng. Một cách nghĩ đơn giản mà hiệu quả: chọn một "họ" làm chủ, rồi cho phép vài thành viên khác họ ghé thăm.

• Chọn một họ hình chủ đạo, ví dụ hình tròn và đường cong, rồi đặt một vài góc nhọn làm điểm nhấn.
• Chọn một nhiệt độ màu chủ đạo, ấm hoặc lạnh, rồi để một mảng nhỏ ngược nhiệt độ.
• Lặp lại một hình nhưng thay đổi kích thước, vị trí và khoảng cách giữa các lần lặp.
• Giữ phần lớn bức tranh ở vài sắc độ gần nhau, dành tương phản mạnh cho đúng chỗ của câu chuyện.

Một thân cây là bài học tuyệt vời. Thân, cành, nhánh, gân lá khác nhau về cỡ và hướng, nhưng tất cả đều mọc ra từ một gốc. Đa dạng vô số mà vẫn là một cái cây.

Thử một bài tập 15 phút

• Cắt mười hình tròn từ giấy màu, đủ cỡ to nhỏ.
• Lần thứ nhất, xếp chúng đều nhau thành hàng. Nhìn xem cảm giác thế nào.
• Lần thứ hai, gom chúng thành một cụm lớn và vài cụm nhỏ, thêm một hình tam giác khác màu ở chỗ bạn muốn mắt dừng lại.
• So sánh hai lần xếp. Bạn vừa thấy bằng mắt mình sự khác nhau giữa lặp lại đơn điệu và nhịp điệu có sức sống.

Bài tập này hợp cả với các bạn nhỏ, chỉ cần đổi lời giải thích: "Các bạn tròn là một gia đình, còn bạn tam giác là vị khách tới chơi."

Học nguyên tắc tổ chức ở R'art

Hài hòa và đa dạng mở đầu phần nguyên tắc tổ chức trong chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác (từ 15 tuổi), trước cân bằng, tỷ lệ, điểm nhấn và chuyển động. Học viên thử từng nguyên tắc trên bài của mình, từ vật thật và sa bàn, rồi cùng giáo viên phân tích vì sao bức này "đứng", bức kia "rời".

Nếu bạn muốn hệ thống lại nền tảng thị giác để chuẩn bị cho ngành thiết kế, kiến trúc, mỹ thuật, hãy gửi R'art vài bài gần đây. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Hội họa không chỉ bắt đầu từ đường nét.