Hình dương, hình âm: vì sao khoảng trống trong tranh cũng là hình?

Hãy nhìn một chiếc ghế. Phần lớn chúng ta thấy chân ghế, mặt ghế, lưng ghế. Rất ít người thấy những khoảng trống giữa các chân ghế. Vậy mà người vẽ nào học được cách nhìn những khoảng trống ấy, nét vẽ của họ thay đổi gần như ngay lập tức.

Đó là câu chuyện về hình dương và hình âm, một trong những bài học về mảng hình mà chúng tôi rất thích dạy.

Mảng hình là gì?

Mảng hình là một vùng được phân biệt với xung quanh: bằng đường viền, bằng màu, bằng sắc độ hay bằng kết cấu. Khi các đường nét đan chéo và khép lại, chúng sinh ra hình. Nếu đường nét là chữ viết tay, thì mảng hình là những viên gạch xây nên bức tranh.

Có thể chia mảng hình thành vài họ:

• Hình hình học: vuông, tròn, tam giác, những hình chặt chẽ con người đặt ra. Chúng ta cũng gặp chúng trong tự nhiên, ở tổ ong, bông tuyết, tinh thể.
• Hình hữu cơ: mềm, trôi chảy, như chiếc lá, đám mây, dáng một con mèo cuộn tròn.
• Hình ký hiệu: chữ cái, con số, biểu tượng.

Mỗi họ hình mang một tính cách. Hình vuông vững chãi, hình tròn êm ái, hình tam giác có hướng và có lực, hình hữu cơ thì sống động.

Hình dương và hình âm

Hình dương là các vật thể chính trong tranh: chiếc ghế, cái cây, con người. Hình âm là những khoảng trống bao quanh và chen giữa chúng: khoảng trời giữa hai cành cây, khoảng sân giữa hai bạn nhỏ, khoảng hở giữa cánh tay và thân người.

Điều quan trọng: hình âm cũng là hình. Nó có đường viền, có kích thước, có tính cách. Trong một bức tranh hay, hình âm được chăm chút không kém gì hình dương. Hai loại hình ôm lấy nhau như hai mảnh ghép.

Vì sao nhìn hình âm giúp vẽ đúng hơn?

Khi vẽ một vật quen thuộc như chiếc ghế hay bàn tay, đầu óc chúng ta hay chen vào bằng hình ảnh "ghế phải như thế này", "tay phải như thế kia". Ta vẽ cái mình nghĩ thay vì cái mình thấy.

Hình âm thì không có tên. Không ai có sẵn khái niệm về "khoảng trống giữa chân ghế thứ hai và thứ ba". Vì thế khi nhìn vào hình âm, ta buộc phải quan sát thật sự: nó rộng hay hẹp, nghiêng bao nhiêu, cong ở đâu. Vẽ đúng hình âm, hình dương tự nhiên đúng theo.

Đây là lý do chúng tôi luôn nói: biết cách quan sát, bạn sẽ vẽ nên mọi hình ảnh.

Hình âm trong bố cục

• Khoảng trống cho bức tranh hơi thở. Một chủ thể đứng giữa khoảng trống rộng thường mang cảm giác cô đơn, tĩnh lặng hoặc trang trọng.
• Hình âm đa dạng làm bố cục thú vị. Nếu mọi khoảng trống bằng nhau, bức tranh đơn điệu.
• Hình âm có thể dẫn mắt. Một khe sáng giữa hai mảng tối tự nó đã là một con đường.
• Đôi khi hình âm và hình dương đổi vai cho nhau, tạo ra những hình ảnh hai nghĩa thú vị, như chiếc bình mà nhìn lâu lại thấy hai khuôn mặt.

Hình và cảm xúc

Mảng hình không chỉ mô tả, nó còn nói. Hình nhọn, gãy gợi căng thẳng. Hình tròn, mềm gợi an toàn. Hình nghiêng gợi chuyển động. Khi trẻ vẽ ngôi nhà của mình bằng những hình tròn mềm mại, có khi đó là cách con nói về cảm giác được che chở. Cha mẹ hãy hỏi con kể, đừng vội sửa hình cho "thẳng".

Thử cùng con ở nhà: trò chơi khoảng trống

• Đặt một chiếc ghế hoặc một chậu cây trước một bức tường sáng.
• Thay vì vẽ chiếc ghế, mời con tô những khoảng trống quanh và giữa các chân ghế bằng một màu.
• Khi tô xong, chiếc ghế hiện ra như phép màu, dù con chưa hề vẽ nó.
• Hỏi con: "Khoảng trống nào to nhất? Khoảng nào nhỏ nhất? Khoảng nào giống một hình tam giác?"

Trò chơi này hợp từ khoảng 6 tuổi trở lên, và người lớn thử cũng sẽ bất ngờ.

Học mảng hình ở R'art

Ở các lớp thiếu nhi, mảng hình được giới thiệu qua quan sát vật thật và sa bàn, qua những câu chuyện về "gia đình hình" để con thấy cấu trúc của sự vật. Với học viên từ 15 tuổi, mảng hình là một chương trong chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác, đi cùng hình dương – hình âm, trọng lượng thị giác và tỷ lệ.

Cho R'art biết tuổi của con hoặc mục tiêu của bạn, giáo viên sẽ gợi ý chương trình phù hợp. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Biết cách quan sát, bạn sẽ vẽ nên mọi hình ảnh.