Kết cấu bề mặt trong hội họa là gì? Giúp trẻ cảm nhận chất liệu bằng mắt và tay

Trẻ nhỏ chạm vào mọi thứ. Con miết tay lên vỏ cây, bóp nắm cát, áp má vào chiếc gối bông. Người lớn đôi khi bảo "nhìn thôi, đừng sờ". Nhưng với một đứa trẻ, chạm là một cách nhìn. Trong nghệ thuật thị giác, cảm giác ấy có tên gọi riêng: kết cấu bề mặt.

Kết cấu bề mặt là gì?

Kết cấu là đặc tính của bề mặt: thô hay mịn, ráp hay trơn, xốp hay cứng, bóng hay mờ. Phần lớn thời gian chúng ta cảm nhận kết cấu một cách vô thức. Nhưng chỉ cần nhìn một tấm vải len, ta đã gần như cảm thấy hơi ấm và độ xù trên đầu ngón tay. Đó là vì mắt và tay đã học cùng nhau từ khi ta còn rất nhỏ.

Bốn loại kết cấu trong tranh

• Kết cấu thực: bề mặt thật, chạm được. Lớp sơn dày nổi gờ, mảnh giấy cắt dán, sợi vải, hạt cát trộn vào màu.
• Kết cấu mô phỏng: vẽ để mắt tin là thô, là mịn, dù mặt giấy vẫn phẳng. Lông mèo mềm, vỏ dừa xơ, mặt nước lấp lánh.
• Kết cấu trừu tượng: giản lược từ một kết cấu thật thành nhịp nét, chấm, vệt. Vẫn gợi được vỏ cây, nhưng đã thành ngôn ngữ riêng của người vẽ.
• Kết cấu phát minh: tự tạo ra, không cần nguồn có thật. Những ô lưới, xoáy cuộn, chấm dày chấm thưa mà người vẽ nghĩ ra để làm giàu bề mặt.

Kết cấu làm được gì cho bức tranh?

• Gợi xúc giác và cảm xúc: kết cấu mềm mại gợi êm ái, kết cấu gai góc gợi căng thẳng.
• Tạo điểm nhấn: một vùng kết cấu dày giữa nền phẳng lập tức hút mắt.
• Dẫn hướng: các vệt nét chạy theo một chiều kéo mắt đi theo.
• Tạo xa gần: kết cấu rõ, thô thường ở gần; kết cấu mịn, mờ dần thường ở xa.
• Làm phong phú trang trí: kết cấu lặp lại có trật tự trở thành hoa văn.

Cũng như mọi yếu tố khác, kết cấu cần tiết chế. Phủ kết cấu khắp nơi, bức tranh sẽ rối như căn phòng bày quá nhiều đồ.

Vì sao trẻ cần học kết cấu từ vật thật?

Trẻ nhận thức thế giới bằng tất cả giác quan cùng lúc. Khi con được chạm vào quả dứa, vỏ sò, chiếc lá khô trước khi vẽ, con không chỉ biết chúng trông thế nào mà còn biết chúng "cảm thấy" thế nào. Bức vẽ sau đó mang theo cảm giác ấy: những nét gai góc cho vỏ dứa, những vòng tròn mềm cho cuộn len.

Ở The R'art School, mỗi buổi học bắt đầu bằng quan sát vật thật hoặc sa bàn. Với các bạn nhỏ, quan sát nghĩa là được nhìn, được chạm, được hỏi. Kiến thức về kết cấu được đưa vào song song, bằng lời hợp lứa tuổi: "Bề mặt này sần sùi như da cóc hay mịn như cánh hoa?"

Cùng con khám phá kết cấu ở nhà

• Đi săn kết cấu: dạo quanh nhà, tìm năm bề mặt khác nhau, như tấm thảm, vỏ cam, gỗ bàn, tường, lá cây.
• Chà in: đặt tờ giấy mỏng lên bề mặt, dùng sáp màu chà nhẹ để kết cấu hiện ra.
• Đặt tên cảm giác: mời con đặt tên cho từng tấm chà in, như "lạo xạo", "êm ru", "gồ ghề".
• Vẽ lại bằng nét: thử tự vẽ một kết cấu mà không chà, chỉ bằng chấm, gạch, xoáy.
• Ghép tranh: cắt các tấm chà in thành hình, ghép thành một con vật hay ngôi nhà.

Trò chơi này hợp với hầu hết lứa tuổi, chỉ cần điều chỉnh mức độ. Điều quý nhất không nằm ở sản phẩm, mà ở việc con học cách để ý bề mặt của thế giới.

Kết cấu với người học lớn hơn

Với học viên tuổi teen và người lớn, kết cấu là một chương của chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác, đi cùng quan hệ giữa kết cấu với hoa văn, bố cục, không gian và nội dung biểu cảm. Đây là kiến thức nền quan trọng cho hội họa, minh họa, thiết kế nội thất, thời trang, kiến trúc.

Cho R'art biết tuổi của con hoặc mục tiêu của bạn, giáo viên sẽ gợi ý chương trình phù hợp. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Vẽ từ trái tim.