Tư duy hình học thị giác là gì và vì sao người học kiến trúc cần nó?

Đứng trước một chiếc ghế, phần lớn chúng ta thấy "cái ghế". Người có tư duy hình học thị giác thấy thêm: một khối hộp làm mặt ngồi, bốn khối trụ làm chân, một mặt phẳng nghiêng làm tựa, và cả khoảng trống bên dưới. Họ thấy cách các khối ấy nối với nhau, và có thể vẽ lại chiếc ghế từ một góc chưa từng nhìn.

Đó là chiếc cầu nối giữa hội họa và kiến trúc. Hội họa cho ta cảm xúc trước không gian. Kiến trúc cần ta sắp xếp cảm xúc ấy thành trật tự.

Tư duy hình học thị giác là gì

Tư duy hình học thị giác là cách nhìn chuyển một hình ảnh phức tạp thành những yếu tố cơ bản và quan hệ giữa chúng:

• Điểm, đường, mặt, khối: những viên gạch dựng nên mọi hình dạng.
• Tỷ lệ: cái này lớn gấp mấy lần cái kia.
• Hướng và nhịp: các đường song song, hội tụ hay cắt nhau.
• Đặc và rỗng: khối chiếm chỗ và khoảng trống còn lại.

Khác với hình học trong sách toán, ở đây các yếu tố ấy được cảm nhận bằng mắt và kiểm chứng bằng tay, trên vật thật.

Ba bước rèn: nhìn, phân tích, dựng lại

Tại The R'art, năng lực này được rèn qua ba bước lặp lại trong mọi bài học:

• Nhìn: quan sát vật thật hoặc sa bàn từ nhiều góc, xoay vật, đổi tầm mắt.
• Phân tích: tách vật thành khối cơ bản, tìm điểm tụ, tìm hướng sáng.
• Dựng lại: vẽ, làm mô hình hoặc sketch ý tưởng, rồi so lại với vật thật.

Bước so lại quan trọng. Học viên tự thấy chỗ lệch, tự giải thích vì sao lệch, và tự chỉnh. Kiến thức được giữ lâu vì người học tự tìm ra nó.

Phối cảnh: nơi hình học gặp con mắt

Phối cảnh trả lời câu hỏi vì sao đường ray tàu hỏa nhìn như chụm lại ở chân trời. Học viên đi qua ba nấc:

• Phối cảnh một điểm tụ: nhìn thẳng vào một hành lang, một con phố.
• Phối cảnh hai điểm tụ: nhìn góc một tòa nhà, một khối hộp đặt chéo.
• Phối cảnh ba điểm tụ: ngước lên tòa nhà cao hoặc nhìn xuống từ trên cao.

Khi hiểu điểm tụ thay đổi theo vị trí người đứng, học viên chọn được góc nhìn làm nổi bật ý tưởng, không chỉ vẽ đúng.

Ánh sáng nói về bề mặt

Một khối được giới hạn bằng các mặt. Mỗi mặt nhận ánh sáng khác nhau nên có sắc độ khác nhau. Đọc được sắc độ là đọc được hình khối:

• Mặt sáng, mặt tối và bóng đổ cho biết hướng nguồn sáng.
• Phản quang cho biết vật đứng cạnh bề mặt nào.
• Nguồn sáng phụ, hắt sáng làm không gian có chiều sâu.

Người học kiến trúc cần điều này để diễn tả vật liệu và không khí của công trình, không chỉ đường viền.

Từ khối đơn lẻ tới bố cục không gian

Sau khi vững từng khối, học viên học cách để nhiều khối sống cùng nhau:

• Giao cắt các bề mặt: hai khối xuyên vào nhau tạo ra đường giao nào.
• Sắp xếp khối trong không gian: chính và phụ, gần và xa, đặc và rỗng.
• Bố cục đường nét, sắc độ và màu: dẫn mắt người xem đi đúng thứ tự.
• Tỷ lệ vàng: hiểu như một quan hệ thị giác giúp hình ảnh cân đối, không phải công thức để áp máy móc.

Tư duy hình học thị giác giúp gì cho người học kiến trúc

• Đọc và dựng phối cảnh nhanh khi trình bày ý tưởng.
• Sketch một ý tưởng không gian trong vài phút, đủ để người khác hiểu.
• Kiểm soát tỷ lệ và khoảng trống khi làm mô hình.
• Có ngôn ngữ để giải thích vì sao mình chọn phương án này.

Năng lực ấy theo người học từ những bài mở đầu tới khi làm portfolio, đi thi hay vào nghề.

Một bài tập nhỏ phụ huynh có thể thử cùng con

Đặt ba đồ vật quen thuộc lên bàn: một hộp sữa, một cái cốc, một quả cam. Hỏi con:

• Mỗi vật gần với khối cơ bản nào: hộp, trụ hay cầu?
• Đèn đang chiếu từ phía nào? Mặt nào tối nhất?
• Nếu con ngồi thấp xuống ngang mặt bàn, các cạnh của hộp sữa thay đổi thế nào?
• Nếu được sắp lại ba vật cho đẹp hơn, con sẽ đặt vật nào ở giữa, vì sao?

Không cần con vẽ ngay. Chỉ cần con nói ra được những điều mình thấy, đó đã là bước đầu của tư duy hình học thị giác. Khi vào lớp, giáo viên sẽ tiếp tục từ chính những quan sát ấy.

Những hiểu lầm thường gặp

• Phải giỏi toán mới có tư duy hình học thị giác: thực tế đây là năng lực nhìn, rèn được qua quan sát và thực hành.
• Vẽ đúng phối cảnh là đủ: phối cảnh chỉ là công cụ, điều quan trọng là chọn góc nhìn để nói lên ý tưởng.
• Năng lực này chỉ cần cho kỳ thi: người làm kiến trúc, nội thất, sân khấu, phim ảnh, trò chơi đều dùng nó hằng ngày.

Rèn tư duy hình học thị giác ở đâu

Chương trình Kiến Vàng của The R'art School dành cho học viên từ 12 tuổi đặt năng lực này vào trung tâm. Học viên học theo module 8 buổi, đi từ sắp đặt khối, phối cảnh, ánh sáng tới bố cục và mô hình ý tưởng. Lớp trực tiếp mở tại các Art Corner ở TP.HCM và Biên Hòa.

Muốn biết con đang ở đâu, phụ huynh có thể đăng ký một buổi học thử. Giáo viên sẽ quan sát cách con nhìn khối, dựng phối cảnh và nói về ý tưởng của mình, rồi Giáo vụ gợi ý điểm bắt đầu. Liên hệ Hotline/Zalo [SĐT] hoặc để lại lời nhắn trên rart.vn.