Cảm thụ nghệ thuật Cùng con vẽ ở nhà
Một bức tranh gồm những gì? Chủ đề, hình thức và nội dung
Một bức tranh luôn có ba thành phần gắn chặt với nhau: chủ đề (vẽ cái gì), hình thức (cách sắp xếp đường nét, mảng, màu, sáng tối) và nội dung (điều bức tranh muốn nói, cảm xúc người xem nhận được). Thay một phần là cả bức tranh đổi nghĩa, nên xem tranh cần đọc cả ba chứ không chỉ hỏi vẽ cái gì.
Đứng trước một bức tranh, nhiều người chỉ hỏi một câu: "Vẽ cái gì vậy?". Câu hỏi ấy chỉ chạm tới một phần ba bức tranh. Phần còn lại nằm ở cách người vẽ sắp xếp mọi thứ trên mặt giấy, và ở điều họ muốn chúng ta cảm thấy.
Trong nghệ thuật thị giác, chúng tôi gọi ba phần ấy là chủ đề, hình thức và nội dung. Hiểu ba chữ này, bạn sẽ xem tranh khác đi, và cha mẹ sẽ nhìn bức vẽ của con khác đi.
Chủ đề: bức tranh vẽ cái gì?
Chủ đề là điều bức tranh nói tới: một con mèo, một góc chợ, một buổi chiều mưa, hay một cảm giác như nỗi nhớ nhà. Chủ đề có thể nhận ra ngay, như một quả táo trên bàn. Cũng có những chủ đề không mang hình dạng nào quen thuộc, chỉ là nhịp của đường nét và màu, như một bản nhạc không lời.
Chủ đề là lời mời. Nó cho người xem một cửa để bước vào, nhưng chưa phải là toàn bộ căn nhà.
Hình thức: mọi thứ được sắp xếp ra sao?
Hình thức là cách người vẽ tổ chức các yếu tố thị giác: đường nét, mảng hình, sắc độ sáng tối, màu sắc, kết cấu bề mặt, không gian. Những yếu tố này giống như chữ cái. Còn cách ghép chúng lại theo nguyên tắc hài hòa, đa dạng, cân bằng, tỷ lệ, điểm nhấn, chuyển động thì giống như ngữ pháp.
Cùng một quả táo, người này đặt chính giữa khung hình trên nền sáng, người kia đặt lệch góc trong bóng tối, chỉ một vệt sáng chạm vào vỏ. Chủ đề giống nhau, hình thức khác nhau, và bức tranh nói hai điều khác nhau.
Nội dung: bức tranh muốn nói gì?
Nội dung là ý nghĩa và cảm xúc bức tranh mang tới. Nó là điều còn ở lại trong lòng người xem khi đã quay đi. Một quả táo cô đơn trong bóng tối có thể gợi sự lặng lẽ. Một rổ táo tràn nắng có thể gợi sự đủ đầy.
Lý tưởng nhất là điều người xem cảm nhận gặp được điều người vẽ gửi gắm. Nhưng nghệ thuật cũng cho phép mỗi người đọc một chút khác nhau, tùy trải nghiệm của mình.
Ba phần không tách rời
Ba thành phần này gắn với nhau như các bộ phận của một cơ thể. Người ta gọi đó là sự thống nhất hữu cơ: thay một phần là cả bức tranh đổi nghĩa. Một bố cục rối sẽ làm chủ đề hay trở nên nhạt. Một hình thức đẹp mà không có điều muốn nói thì đẹp nhưng trống.
Vì thế, ở The R'art School, mỗi bức vẽ đều bắt đầu từ một câu chuyện và một cảm xúc, rồi mới tới đường nét. Học viên quan sát vật thật hoặc sa bàn để có chủ đề thật, học kiến thức nền để có hình thức, và được hỏi "con muốn kể điều gì?" để có nội dung. Thực hành và kiến thức luôn đi song song.
Xem một bức tranh theo bốn bước
Khi đứng trước một bức tranh ở bảo tàng, trong sách, hay trên tường lớp học, bạn có thể thử bốn bước mà người làm nghệ thuật vẫn dùng:
- Mô tả: tôi thấy những gì? Kể ra như người không được phép đoán.
- Phân tích: các yếu tố được sắp xếp thế nào? Mắt tôi đi đâu trước, đi đâu sau? Chỗ nào sáng nhất, tối nhất?
- Diễn giải: tất cả những điều đó gợi cho tôi cảm xúc, ý nghĩa gì?
- Đánh giá: bức tranh có làm được điều nó muốn làm không, và vì sao tôi nghĩ vậy?
Bốn bước này giúp ta nói về tranh bằng lý lẽ chứ không chỉ bằng "thích" hay "không thích". Đó cũng là cách rèn tư duy phản biện qua hình ảnh.
Cha mẹ có thể dùng ba chữ này khi xem tranh của con
- Hỏi về chủ đề: "Con vẽ ai, ở đâu, lúc nào?"
- Hỏi về hình thức: "Sao con đặt bạn mèo ở góc này? Sao bầu trời con tô màu cam?"
- Hỏi về nội dung: "Bạn mèo đang vui hay đang buồn? Con muốn mọi người cảm thấy gì?"
Những câu hỏi ấy cho con biết bức tranh của con được đọc nghiêm túc. Con sẽ dần ý thức rằng mỗi lựa chọn trên tờ giấy đều có lý do, và đó là lúc con bắt đầu vẽ từ trái tim.
Học nguyên lý thị giác ở R'art
Ba thành phần của tác phẩm là chương mở đầu của chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác dành cho học viên từ 15 tuổi. Với các bạn nhỏ hơn, những ý này được gửi vào từng buổi học bằng ngôn ngữ hợp lứa tuổi, qua câu chuyện và trò chơi quan sát.
Nếu bạn muốn tìm hiểu chương trình phù hợp cho con hoặc cho chính mình, hãy cho R'art biết độ tuổi và điều bạn quan tâm. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.
Hội họa không chỉ bắt đầu từ đường nét.
Câu hỏi thường gặp
Ba thành phần của một tác phẩm hội họa là gì?
Đó là chủ đề, hình thức và nội dung. Chủ đề là điều được vẽ, hình thức là cách các yếu tố thị giác được sắp xếp, nội dung là ý nghĩa và cảm xúc bức tranh mang tới.
Hình thức trong hội họa gồm những yếu tố nào?
Hình thức gồm các yếu tố đường nét, mảng hình, sắc độ, màu sắc, kết cấu và không gian. Chúng được tổ chức theo các nguyên tắc như hài hòa, đa dạng, cân bằng, tỷ lệ, điểm nhấn và chuyển động.
Xem tranh thế nào để hiểu?
Có thể đi theo bốn bước: mô tả những gì thấy, phân tích cách sắp xếp, diễn giải cảm xúc và ý nghĩa, rồi đánh giá bức tranh có làm được điều nó muốn hay không.
Cha mẹ nên hỏi gì khi con khoe tranh?
Hãy hỏi con về chủ đề (vẽ ai, ở đâu), về lựa chọn hình thức (sao đặt ở góc này, sao tô màu này) và về cảm xúc con muốn kể. Những câu hỏi ấy giúp con thấy mỗi lựa chọn trên tờ giấy đều có lý do.
Học về ba thành phần của tác phẩm ở đâu?
Tại The R'art School, nội dung này mở đầu chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác cho học viên từ 15 tuổi, và được lồng vào từng buổi học của các bạn nhỏ bằng ngôn ngữ hợp lứa tuổi.