Trừu tượng hóa trong hội họa là gì? Vì sao tranh của con không cần giống ảnh chụp

"Con vẽ con mèo mà chẳng giống con mèo chút nào." Đó là câu chúng tôi nghe khá thường từ cha mẹ khi đón con sau buổi học. Rồi chúng tôi mời cha mẹ ngồi xuống, hỏi con kể về bức tranh. Con chỉ vào cái đuôi cong vút: "Đuôi bạn ấy dựng lên vì bạn ấy vui." Con chỉ vào mấy vệt cam: "Đây là vằn trên lưng, con đếm được năm vằn."

Bức tranh ấy không giống ảnh chụp. Nhưng nó chứa những điều con đã thật sự nhìn thấy, đã chọn giữ lại, và một cảm xúc con muốn kể. Trong ngôn ngữ nghệ thuật thị giác, quá trình đó có tên gọi: trừu tượng hóa.

Trừu tượng hóa là gì?

Trừu tượng hóa là quá trình đơn giản hóa và tổ chức lại thông tin thị giác. Người vẽ nhìn một vật thật, giữ lại điều cốt lõi, bỏ đi phần thừa, rồi sắp xếp lại theo ý mình.

Thử hình dung một nhánh cây. Người này vẽ đủ từng chiếc lá, từng vết nứt trên vỏ. Người kia chỉ giữ dáng vươn lên của nhánh. Người khác nữa biến nó thành vài đường cong và mảng màu theo nhịp gió. Cả ba đều xuất phát từ cùng một nhánh cây, cả ba đều là lựa chọn của người vẽ. Khoảng cách từ bức thứ nhất tới bức thứ ba chính là mức độ trừu tượng hóa.

Mọi bức tranh đều là một sự lựa chọn

Có một điều nghe lạ mà đúng: mọi nghệ thuật đều là ảo giác ở một mức nào đó. Ngay cả bức tranh tả thực nhất cũng đã chọn góc nhìn, chọn ánh sáng, chọn khung hình, và bỏ đi hàng nghìn chi tiết mà mắt người vẽ không thể ghi hết.

Máy ảnh ghi lại. Người vẽ diễn giải. Nếu vẽ chỉ để giống ảnh, máy ảnh của bạn làm việc đó nhanh hơn và chính xác hơn. Giá trị lớn nhất của một bức tranh nằm ở những điều máy ảnh không làm được: chọn điều gì quan trọng, nhấn vào đâu, và gửi vào đó cảm xúc gì.

Ba thành phần của một bức tranh

Một tác phẩm luôn có ba thành phần gắn chặt với nhau:

• Chủ đề: vẽ cái gì, ví dụ con mèo đang ngồi phơi nắng.
• Hình thức: cách sắp xếp đường nét, mảng hình, màu sắc, sáng tối trên mặt tranh.
• Nội dung: điều bức tranh muốn nói, cảm xúc người xem nhận được.

Độ giống thật chỉ là một phần nhỏ của hình thức. Khi nhìn tranh của con, cha mẹ có thể đọc cả ba: con chọn chủ đề gì, con sắp xếp ra sao, và con muốn kể điều gì.

Trẻ trừu tượng hóa một cách tự nhiên

Trẻ nhỏ thường vẽ cái con biết, không chỉ cái con thấy. Con vẽ ngôi nhà nhìn thấy cả người ở bên trong, vẽ quả trứng có chú gà con nằm sẵn trong đó, vẽ mặt trời có khuôn mặt cười. Giới nghiên cứu nghệ thuật gọi đây là một kiểu không gian trực quan: không gian của hiểu biết và cảm xúc, khác với không gian của ống kính.

Đây là một giai đoạn phát triển rất quý. Nếu người lớn liên tục sửa cho "giống", con dễ học được rằng điều mình thấy và cảm là sai, và dần thôi kể chuyện bằng tranh. Mỗi lứa tuổi có cách nhìn riêng, và chương trình học cần đi theo tâm lý từng lứa tuổi đó.

Trừu tượng hóa là kết quả của quan sát kỹ

Có người nghĩ trừu tượng là vẽ sao cũng được. Thực ra ngược lại. Muốn bỏ đúng chi tiết, bạn phải nhìn đủ lâu để biết chi tiết nào là cốt lõi. Chú mèo của con có năm vằn trên lưng vì con đã đếm. Cái đuôi dựng đứng vì con đã thấy nó dựng lên khi mèo vui.

Ở The R'art School, mỗi buổi học bắt đầu bằng quan sát vật thật hoặc sa bàn được dựng sẵn cho chủ đề. Con nhìn, chạm, đặt câu hỏi, tìm hình lớn, rồi chọn điều mình muốn kể. Kiến thức nền về hình, màu, sáng tối được giới thiệu song song, bằng ngôn ngữ hợp với lứa tuổi. Như chúng tôi vẫn nói: biết cách quan sát, bạn sẽ vẽ nên mọi hình ảnh.

Cha mẹ nhìn tranh của con thế nào?

• Mời con kể. Câu "Con kể mẹ nghe bức tranh này đi" mở ra nhiều hơn câu "Con vẽ gì đây?".
• Tìm dấu vết quan sát: cái đuôi, cái vằn, đôi mắt, cách con đặt nhân vật trên tờ giấy.
• Để ý màu con chọn. Màu thường mang cảm xúc nhiều hơn mang thông tin.
• Khen việc cụ thể: "Con nhìn kỹ cái đuôi ghê", thay vì chỉ "Đẹp quá" hay "Giống quá".
• Giữ tranh của con theo thời gian, đừng đặt cạnh tranh của bạn khác. Mỗi bức là một chặng trên hành trình riêng của con.

Vậy khi nào cần học vẽ giống?

Vẽ đúng hình, đúng tỷ lệ, đúng sáng tối là một kỹ năng thật, và học viên sẽ học nó dần ở lứa tuổi phù hợp, đặc biệt khi định hướng kiến trúc, thiết kế, mỹ thuật. Nhưng ngay cả khi vẽ hình họa tả thực, người học giỏi vẫn phải trừu tượng hóa: chọn cạnh nào sắc, cạnh nào tan, giữ mảng nào, bỏ chi tiết nào.

Nhiều họa sĩ lớn đã đi trọn con đường ấy. Piet Mondrian từng vẽ những hàng cây rất sát thực tế, rồi qua nhiều năm giản lược dần nhánh cây thành đường thẳng, mảng màu và nhịp điệu. Bức Victory Boogie Woogie là điểm cuối của một hành trình bắt đầu từ quan sát.

Năng khiếu vì vậy không đồng nghĩa với khả năng tả thực. Một đứa trẻ biết nhìn kỹ, biết chọn và biết kể đang có trong tay nền móng của mọi lối vẽ sau này.

Cho con bắt đầu từ đâu?

Nếu con bạn thích vẽ nhưng hay buồn vì "vẽ không giống", hãy cho con một môi trường được nhìn thật lâu và được kể bằng tranh của chính mình. Cho R'art biết tuổi của con và điều con thích, giáo viên sẽ gợi ý chương trình phù hợp và hẹn một buổi học thử để con trải nghiệm cách học từ quan sát.

Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Vẽ từ trái tim.