Vì sao cùng một màu mà nhìn khác nhau? Tương phản đồng thời và ba thuộc tính của màu

Hãy thử một việc nhỏ. Cắt hai ô vuông từ cùng một tờ giấy màu xám. Đặt một ô lên nền đen, một ô lên nền trắng. Ô trên nền đen trông sáng hẳn lên, ô trên nền trắng trông tối đi. Cùng một màu, mà mắt ta thề rằng chúng khác nhau.

Đó không phải lỗi của mắt. Đó là cách mắt người vận hành, và người vẽ nào hiểu điều này sẽ dùng màu chủ động hơn rất nhiều.

Ba thuộc tính của một màu

Trước khi nói về tương phản, cần gọi đúng tên những gì ta đang thấy. Mỗi màu có ba thuộc tính:

• Sắc tố: tên của màu, như đỏ, vàng, lam, lục. Đó là vị trí của nó trên vòng màu.
• Sắc độ: màu ấy sáng hay tối. Mỗi màu có một sắc độ bình thường của nó: vàng tươi tự nhiên sáng, tím tươi tự nhiên tối.
• Cường độ: màu ấy rực hay trầm, đậm đặc hay ngả xám. Cách hiệu quả để giảm cường độ một màu là pha thêm một chút màu bổ túc của nó.

Rất nhiều tranh bị "bùn" hoặc "chói" không phải vì chọn sai sắc tố, mà vì không để ý sắc độ và cường độ.

Tương phản đồng thời là gì?

Từ thế kỷ 19, nhà hóa học Michel Eugène Chevreul khi làm việc ở xưởng nhuộm đã nhận ra rằng màu của sợi chỉ thay đổi tùy sợi chỉ nằm cạnh nó. Ông viết thành quy luật tương phản đồng thời của màu sắc, xuất bản năm 1839.

Nói gọn: không có màu nào được nhìn một mình. Mỗi màu luôn bị đọc trong quan hệ với màu xung quanh.

• Về sắc độ: màu đặt trên nền tối trông sáng hơn, đặt trên nền sáng trông tối hơn.
• Về sắc tố: một màu xám đặt trên nền đỏ sẽ hơi ngả lục, đặt trên nền lục sẽ hơi ngả đỏ. Mắt tự "thêm" màu bổ túc của nền vào.
• Về cường độ: màu đặt cạnh màu xám trông rực hơn, đặt cạnh màu rực hơn trông nhạt đi.
• Hai màu bổ túc đặt cạnh nhau làm nhau rực lên, như đỏ cạnh lục, cam cạnh lam.

Áp dụng vào tranh thế nào?

• Muốn một màu rực mà không cần thêm màu rực: đặt nó giữa những màu trầm, ngả xám.
• Muốn điểm nhấn nổi: đặt màu nhấn cạnh màu bổ túc của nó, nhưng chỉ ở một chỗ.
• Muốn tranh êm, thống nhất: cho mọi màu cùng chia sẻ một chút ấm hoặc một chút lạnh, như phủ lên bức tranh một thứ ánh sáng chung.
• Muốn chiều sâu: màu ấm, rực thường tiến về phía trước, màu lạnh, trầm thường lùi ra xa.
• Khi pha màu trên bảng mà đưa lên tranh thấy "sai": đừng vội pha lại, hãy nhìn màu bao quanh nó trước.

Màu sinh ra từ sắc độ

Chúng tôi hay nói với học viên: màu không cứu được một thiết kế yếu về tỷ lệ và sắc độ. Một cách tiếp cận màu chắc chắn là đi từ bố cục sắc độ. Khi các mảng sáng tối đã đúng, việc chọn màu chỉ là "phiên dịch" từng mảng xám sang một màu có sắc độ tương đương.

Sự hài hòa màu phụ thuộc vào nhiều thứ cùng lúc: nét thiết kế tốt, chọn màu, lượng của mỗi màu, màu chủ đạo, bố cục sắc độ, quan hệ cường độ, chất lượng bề mặt và cách xử lý. Không có bảng phối màu lý thuyết nào thay được con mắt đã được rèn.

Màu và cảm xúc

Màu gợi cảm xúc rất mạnh, và một phần cảm xúc ấy đến từ trải nghiệm hằng ngày. Màu sáng tươi thường gợi vui, màu ấm thường kích thích, màu lạnh thường làm dịu. Các nhà làm phim cũng dùng màu để đổi không khí của cả một cảnh. Nhưng đừng coi đó là công thức. Một màu đỏ có thể là ấm áp trong bức này và là báo động trong bức khác, tùy câu chuyện và màu bao quanh nó.

Bài tập 15 phút: một màu, ba khuôn mặt

• Chọn một màu, ví dụ một ô cam vừa.
• Dán ba ô cam giống hệt nhau lên ba nền: lam đậm, cam nhạt, xám trung tính.
• Đặt cạnh nhau và quan sát: ô nào rực nhất, ô nào sáng nhất, ô nào như "biến mất"?
• Ghi lại nhận xét, rồi thử với màu khác.

Bạn sẽ không bao giờ nhìn màu như một thứ đứng riêng lẻ nữa.

Học màu sắc ở R'art

Ba thuộc tính màu, các quan hệ màu và tương phản đồng thời là một chương trong chương trình Nguyên lý nền tảng nghệ thuật thị giác (từ 15 tuổi), được đào sâu ở Lý thuyết màu và Bố cục màu. Học viên thực hành từ vật thật, sa bàn và ánh sáng thật, để màu trên giấy bắt nguồn từ điều mắt mình đã thấy.

Nếu bạn đang chuẩn bị cho môn màu khi thi vào ngành thiết kế, kiến trúc, mỹ thuật, hãy gửi R'art vài bài gần đây. Nhắn Fanpage The R'art School hoặc gọi, nhắn Zalo 094.2.319.315.

Hội họa không chỉ bắt đầu từ đường nét.