Cách hiểu nghệ thuật – cảm nhận cái đẹp từ góc độ mỹ học

Mong muốn sáng tạo là một phần bản năng của con người.

Tương tự, cái đẹp có thể được thưởng thức và cảm nhận từ thời tiền sử. Chúng là nguồn gốc của tất cả nghệ thuật, âm nhạc, văn học và kiến ​​trúc,.. cái đẹp giúp con người kết nối với nhau và với thế giới xung quanh.

Hiểu được nghệ thuật, cụ thể hơn là qua lĩnh vực nghiên cứu mỹ học giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về cuộc sống, khám phá những ý tưởng và cảm xúc mới từ đó phát triển khả năng tư duy hình ảnh trực quan của bản thân, để hiểu thêm về một thế giới đa dạng các hình hài, phong phú các màu sắc.

Cảm nhận nghệ thuật từ góc độ mỹ học
Cảm nhận nghệ thuật từ góc độ mỹ học

1. Nghệ thuật – Điều kì diệu thôi thúc sáng tạo và lời giải đáp cho những bí ẩn của vũ trụ

Từ thuở sơ khai, khi con người chưa có những phương tiện hiện đại, họ đã biết chạm khắc lên đá, trên vách hang động những hình thù sinh động, thể hiện mong muốn giao tiếp, kết nối với thế giới xung quanh. Các hình ảnh tuyệt đẹp của bò rừng, ngựa trong hang động thời kỳ đồ đá cũ là bằng chứng cho thấy mong muốn sáng tạo đã tồn tại trong hàng nghìn năm.

Những hình ảnh này có thể là một cách để người cổ đại thể hiện mong muốn về sự thành công và hay một nghi lễ để duy trì nòi giống trong các bộ lạc. Mặc dù chúng ta có thể suy đoán một vài manh mối về mục đích của họ, nhưng không thể phủ nhận rằng những hình ảnh ban đầu này tiết lộ một cái gì đó như trong chính bản năng của loài người – điều kỳ diệu thôi thúc phải sáng tạo và biểu hiện.

Tranh tường bò, ngựa rừng trong hang động Lascaux II, Pháp
Tranh vẽ bò, ngựa rừng trên vách hang động trong hang động Lascaux II, Pháp

Trong thế giới hiện đại, khi con người ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, liệu chúng ta vẫn còn cảm thấy thôi thúc sáng tạo nghệ thuật như tổ tiên của mình hay không? Một điều chắc chắn rằng nghệ thuật luôn là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của con người ngay cả trong thời đại kỹ thuật số và cơ giới hóa. Con người vẫn không ngừng tìm kiếm những lời giải đáp cho những bí ẩn của vũ trụ và môi trường xung quanh. Và nghệ thuật là một trong những cách thức hiệu quả nhất để chúng ta thực hiện điều đó.

Ngày nay, số lượng tác phẩm nghệ thuật được tạo ra là vô cùng lớn, từ những tác phẩm sắp đặt, điêu khắc, âm nhạc, đến những bộ phim, chương trình truyền hình,… để giải thích các hoạt động của vũ trụ và môi trường hiện hữu của chúng ta. Nghệ thuật có khả năng biến đổi những điều bình thường trở nên phi thường. Nó mang đến cho chúng ta những góc nhìn mới về thế giới, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản thân và về những người xung quanh. Nghệ thuật cũng có thể truyền tải những cảm xúc phức tạp, xoa dịu tâm hồn, hay khơi gợi suy nghĩ và hành động.

Ngôn ngữ nghệ thuật thể hiện cảm xúc của chúng ta và truyền đạt ý tưởng của chúng ta theo một không giống bất cứ ngôn ngữ truyền đạt nào. Nó có thể tự do bay bổng, sáng tạo và thể hiện những điều mà ngôn từ hay thanh âm không thể diễn tả được. Đó chính là lý do tại sao sự thôi thúc sáng tạo ra cái đẹp vẫn tồn tại trong con người cho đến ngày nay.

"Dark Distortions" - Nghệ thuật sắp đặt mang đến cái nhìn mới về Vật chất tối của nghệ sĩ người Hà Lan Thijs Biersteker
“Dark Distortions” – Nghệ thuật sắp đặt mang đến cái nhìn mới về Vật chất tối của nghệ sĩ người Hà Lan Thijs Biersteker

Tác phẩm nghệ thuật sắp đặt “Dark Distortions” (Biến dạng tối) của nghệ sĩ người Hà Lan Thijs Biersteker là một cách sáng tạo để khám phá một trong những bí ẩn lớn nhất của vũ trụ: Vật chất tối.

Lấy cảm hứng từ sứ mệnh Euclid sắp tới của ESA, một kính viễn vọng không gian sẽ được phóng vào năm 2022 để nghiên cứu bản chất của Vật chất tối, tác phẩm nghệ thuật này sử dụng một mô hình thu nhỏ của một cụm thiên hà để tạo ra một trải nghiệm tương tác cho người xem.

Khi người xem di chuyển xung quanh tác phẩm nghệ thuật, họ sẽ thấy ánh sáng bị cong và biến dạng theo cách tương tự như cách Vật chất tối sẽ làm. Đây là một cách nghệ thuật sử dụng trực quan trong không gian ba chiều để hiểu cách Vật chất tối có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của các thiên hà.

2. Nghệ thuật là gì?

Một câu hỏi đã được đặt ra từ ngàn xưa và chưa có lời giải đáp chính xác làm cho khái niệm nghệ thuật trở nên phức tạp và khó định nghĩa. Từ thời xa xưa, nhiều triết gia đã dành nhiều tâm huyết để tìm hiểu bản chất của nghệ thuật. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa nào được mọi người đồng thuận. Mỗi người đều có một cách hiểu riêng về nghệ thuật, và điều này cũng phản ánh sự đa dạng của các hình thức nghệ thuật.

Có người cho rằng nghệ thuật là sự bắt chước thế giới tự nhiên. Quan điểm này bắt nguồn từ triết gia Hy Lạp cổ đại Aristotle, người cho rằng nghệ thuật là một hình thức của tri thức, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh. Có người cho rằng nghệ thuật là sự khéo léo, tài hoa của loài người trong việc tạo ra những sản phẩm mang giá trị thẩm mỹ. Có người lại cho rằng nghệ thuật là sự thể hiện cảm xúc, tư tưởng của con người thông qua những hình thức cụ thể.

Trong thời Trung cổ, nghệ thuật thường được coi là một nghề thủ công, đòi hỏi sự khéo léo và tinh xảo của người nghệ sĩ. Các phường hội thủ công thời đó đã quy định các tiêu chuẩn và truyền thống ngành nghề của các nghệ sĩ.

Ngày nay, thuật ngữ nghệ thuật được sử dụng rộng rãi hơn, bao gồm cả những ngành học nghiên cứu các kỹ năng sáng tạo, chẳng hạn như nghệ thuật âm nhạc, nghệ thuật thị giác, v.v… Một tác phẩm nghệ thuật thường có cấu trúc có chủ đích, thể hiện sự tri giác bất thường và trực giác sáng tạo của người nghệ sĩ. Theo một số người, một tác phẩm nghệ thuật chỉ đạt được khi sự sáng tạo vượt ra ngoài chức năng và mang nhiều ý nghĩa hơn bình thường.

Mục đích và phẩm chất của nghệ thuật là khác nhau với mọi cá nhân, nền văn hóa và tùy vào thời điểm lịch sử. Vì vậy, nghệ thuật luôn là một lĩnh vực đầy bí ẩn và hấp dẫn, luôn được con người khám phá và tìm hiểu. Tuy nhiên, dù có thế nào đi nữa, nghệ thuật luôn mang đến cho con người một cảm giác được tưởng thưởng.

 

 

Aristotle đứng bên phải, người cầm cuốn Đạo đức Nicomachean Trích đoạn trong bích họa “Trường Athens” ( tiếng Ý : Scuola di Atene ) của họa sĩ thời Phục hưng người Ý Raphael, được vẽ từ năm 1509 đến năm 1511, trong Cung điện Tông đồ ở Vatican .

Các triết gia đã đưa ra nhiều cách định nghĩa về mục đích và phẩm chất của nghệ thuật, nhưng có thể tóm gọn thành một số ý chính như sau:

  1. Nghệ thuật là sự biểu hiện có cấu trúc của một hình ảnh.

  2. Nghệ thuật là sự hợp nhất của tất cả các phần của tâm trí.

  3. Nghệ thuật là hình thức không có ý nghĩa.

  4. Nghệ thuật là tài hùng biện.

  5. Nghệ thuật là tính không thể tránh khỏi của các mối quan hệ chính thức.

  6. Nghệ thuật là một đa dạng thống nhất mang lại niềm vui.

  7. Nghệ thuật là một sơ đồ hoặc mô hình với ý nghĩa mang lại niềm vui.

  8. Nghệ thuật là điều mang lại niềm vui ngoài ham muốn.

  9. Nghệ thuật chuyển niềm vui tạo thành một tác phẩm vật lý

  10. Bắt chước: Nghệ thuật là sự phản ánh cuộc sống hoặc những ý tưởng khác.

  11. Tuyên truyền: Nghệ thuật là một nỗ lực để ảnh hưởng đến hành vi.

Người quan tâm đến nghệ thuật đã có lúc hoang mang khi tự vấn một bản sao trung thực hay một tấm ảnh chụp lại có thể được coi là một tác phẩm nghệ thuật hay không?

Một số người cho rằng một tác phẩm nghệ thuật phải “đẹp” (nghĩa là trực quan hoặc làm hài lòng trí tuệ) thì mới được coi là nghệ thuật đích thực. Họ lập luận rằng nếu một tác phẩm thiếu đi yếu tố thẩm mỹ, thì nó chỉ đơn thuần là một sản phẩm thủ công, không có giá trị nghệ thuật cao. Tuy nhiên, những người thợ thủ công giỏi cũng sẽ lập luận rằng hàng thủ công của họ thực sự đẹp, không chỉ nằm ở hình thức bề ngoài, mà còn nằm ở sự khéo léo, tỉ mỉ và tinh xảo của bàn tay người nghệ sĩ. 

3. Cái đẹp trong nghệ thuật

Cái đẹp là một khái niệm chủ quan, phụ thuộc vào từng người xem. Mỗi người đều có một tiêu chuẩn thẩm mỹ riêng, và điều gì đẹp đối với người này có thể không đẹp đối với người khác. Hãy để trí tưởng tượng của bạn bay bổng và tự do định nghĩa nghệ thuật theo cách riêng của bạn. Hãy nhớ rằng, quan điểm về nghệ thuật của có thể thay đổi theo thời gian, giống như cách mà chúng ta thay đổi.

Công chúng có xu hướng tìm kiếm những điều quen thuộc và dễ nhận biết. Điều này thể hiện trong sở thích của chúng ta đối với những hình ảnh quen thuộc, như phong cảnh thiên nhiên, con người, hoặc những câu chuyện cổ tích. Cái đẹp khi đó là một khái niệm mang tính chủ quan.

Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người, thậm chí có nền tảng tương tự, sẽ đồng ý về cái đẹp của một chủ đề nhất định, ít hơn nhiều biểu đạt trực quan của nó. Mỗi người có một quan điểm thẩm mỹ khác nhau, được hình thành bởi những trải nghiệm cá nhân, nền tảng văn hóa, và giáo dục. Điều này giải thích tại sao những người có nền tảng tương tự đôi khi vẫn có thể không đồng ý về cái đẹp của một tác phẩm nghệ thuật.

Cuối cùng, không có câu trả lời đúng hay sai tuyệt đối. Tuy nhiên, khi chúng ta thảo luận về cái đẹp của một tác phẩm nghệ thuật, chúng ta đang chia sẻ những trải nghiệm và suy nghĩ của mình về tác phẩm đó. Chúng ta đang cố gắng hiểu những gì tác phẩm nghệ thuật đang muốn thể hiện, và tại sao nó lại có tác động đến chúng ta theo cách đó. Mỹ học – ngành khoa học nghiên cứu về cái đẹp cũng có thể giúp chúng ta đánh giá tác phẩm nghệ thuật một cách khách quan hơn, dựa trên những tiêu chí riêng của mỗi người.

Aristotle cho rằng nghệ thuật bắt chước đều có những quy trình được tổ chức chặt chẽ để đạt được mục đích của nó. Ví dụ, hội họa sử dụng màu sắc và hình dạng để tạo ra hình ảnh của thế giới thực.
Aristotle cho rằng nghệ thuật bắt chước đều có những quy trình được tổ chức chặt chẽ để đạt được mục đích của nó, đó là cái đẹp.
Ví dụ, hội họa sử dụng màu sắc và hình dạng để tạo ra hình ảnh của thế giới thực.

4. Mỹ học từ nghệ thuật hiện thực đến trừu tượng

Mỹ học là một lĩnh vực nghiên cứu nghệ thuật phức tạp và luôn phát triển, một phần vì quan niệm về cái đẹp đã thay đổi theo thời gian. Mỗi thế hệ nghệ sĩ tìm kiếm những phương tiện mới để thể hiện bản thân, từ đó làm thay đổi bản chất của nghệ thuật.

Từ những nền văn minh cổ đại, nghệ thuật đã trải qua một hành trình đầy biến động. Từ những bức tranh hang động thô sơ của người tiền sử đến những tác phẩm điêu khắc tinh xảo của Hy Lạp cổ đại, nghệ thuật đã phản ánh những thay đổi của xã hội, từ những giá trị truyền thống đến những tư tưởng mới mẻ.

Trong khi các nghệ sĩ cổ đại chú trọng đến việc mô tả hiện thực một cách chính xác, thì các nghệ sĩ hiện đại lại tìm cách thể hiện những ý tưởng và cảm xúc cá nhân. Điều này đã dẫn đến sự ra đời của nhiều phong cách nghệ thuật khác nhau, mỗi phong cách đều phản ánh những giá trị và quan niệm riêng của thời đại.

Một tác phẩm nghệ thuật luôn là sự lựa chọn của nghệ sĩ về cấu trúc, phương tiện, kỹ thuật và chủ đề. Các lựa chọn này thể hiện ý tưởng và tâm tư nguyện vọng của nghệ sĩ. Trước thế kỷ XX, mọi người thường có tiếp xúc hạn chế với nghệ thuật. Họ chỉ được nhìn thấy những tác phẩm nghệ thuật địa phương, phù hợp với thẩm mỹ quen thuộc.

Laocoön và các con trai của ông: Kiệt tác kinh điển của Hy Lạp cổ đại. Đây là bản sao của tác phẩm gốc bằng đồng từ khoảng năm 200 trước Công nguyên. Nó được tìm thấy ở Rome vào năm 1506.
Laocoön và các con trai của ông: Kiệt tác kinh điển của Hy Lạp cổ đại. Đây là bản sao của tác phẩm gốctừ khoảng năm 200 trước Công nguyên, được tìm thấy ở Rome vào năm 1506.

Một ví dụ điển hình về sự phát triển của phong cách nghệ thuật là trường phái trừu tượng của Piet Mondrian. Mondrian bắt đầu sự nghiệp của mình với những bức tranh phong cảnh truyền thống, nhưng dần dần ông chuyển sang sử dụng các hình khối và màu sắc đơn giản để thể hiện những ý tưởng trừu tượng về trật tự và sự cân bằng. Phong cách của Mondrian đã ảnh hưởng sâu sắc đến các nghệ sĩ khác, và đến nay vẫn được coi là một trong những phong cách nghệ thuật quan trọng nhất của thế kỷ 20.

Tranh Victory Boogie Woogie (1942–1944), của họa sĩ Piet Mondrian, bảo tàng Kunstmuseum Den Haag
Tranh Victory Boogie Woogie (1942–1944), của họa sĩ Piet Mondrian, bảo tàng Kunstmuseum Den Haag

Nhưng cũng giống như chữ ký, phong cách nghệ thuật của mỗi người nghệ sĩ chỉ thực sự trở nên độc đáo và có giá trị khi nó được phát triển từ những trải nghiệm và cảm xúc chân thành của người nghệ sĩ. Khi nghệ sĩ trẻ bắt đầu sáng tạo, họ thường bị cám dỗ sớm áp đặt một phong cách cho tác phẩm của mình. Tuy nhiên, điều quan trọng là họ phải cho phép phong cách của mình phát triển một cách tự nhiên, theo thời gian và thực hành lặp đi lặp lại.

Kết

Trong thế kỷ XIX và XX, nghệ thuật thế giới đã trải qua một sự thay đổi lớn. Nghệ sĩ bắt đầu thử nghiệm với những phong cách mới, trừu tượng hơn. Những tác phẩm này thường khiến công chúng hoang mang, bởi vì chúng không giống với những gì họ đã từng thấy trước đây.

Ngày nay, in ấn tinh vi và kỹ thuật phân phối đã làm cho hầu hết tác phẩm nghệ thuật của cả quá khứ và hiện tại đều có thể tiếp cận được. Điều này đã góp phần tạo ra một sự hiểu biết toàn cầu về nghệ thuật, cũng như một sự đa dạng phong phú hơn về các phong cách và mục đích. Nghệ sĩ đương đại tiếp tục xu hướng này, với những lựa chọn biểu hiện khiến công chúng thấy khó hiểu và hoang mang. Điều này có thể gây ra sự thất vọng cho những người muốn hiểu nghệ thuật.

Để hiểu và tận hưởng cái đẹp các loại hình nghệ thuật mà chúng ta thường thấy ở những triển lãm đương đại ngày nay, chúng ta cần xem xét những nền tảng từ đó chúng đã phát triển cũng như các phong cách nghệ thuật khác nhau, về các nghệ sĩ và tác phẩm của họ.
0
Bạn có suy nghĩ gì về điều này không?x

Người thưởng lãm cũng cần mở lòng mình với những trải nghiệm mới và những ý tưởng mới. Khi làm như vậy, chúng ta sẽ bắt đầu thấy rằng nghệ thuật là một thế giới rộng lớn và phong phú, có thể mang lại cho chúng ta nhiều niềm vui và sự hiểu biết.

(còn tiếp)

Giảng viên The R’art School

Xây dựng bài viết từ giáo trình “Nền tảng của nghệ thuật thị giác 1”

5 2 đánh giá
Đánh giá bài viết

Bài viết liên quan

guest
0 Bình luận
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận